Oyunumuzun adı, üstünde: "Beştaş"

Küçük, yuvarlak beş taş bulmalısınız. Yüz yılların, bin yılların biçimlendirdiği, düzgün yüzeyli, ağırlıkları birbirine yakın, beş yuvarlak taş. Taşlar, bir bilye gibi küre biçiminde olmasın. Öyle
olursa, oyun sırasında yuvarlanıp istenmeyen uzaklıklara gidebilir.


Kaç kişiyle oynanır?

Beş taş oyununu isterseniz, tek başınıza oynayabilirsiniz. Ama oyunun bir yarış heyecanı taşımasını
ve bütün özellikleriyle yaşanmasını istiyorsanız iki, üç, dört kişi olmalısınız. Dört kişiden çok
oyuncu olursa, bekleme ve izleme sıkıcı olabilir. 

Oynama sırası nasıl belirlenir?

Birden çok kişi beş taş oynayacaksa kimin birinci, kimin ikinci, kimin üçüncü olacağını belirlemek için her oyuncu, avucuna aldığı beş taşı, yukarı doğru atıp hemen elinin tersini çevirir ve taşları elinin üstünde durdurmaya, sonra da elinin üstündeki o taşları yukarı doğru atıp yeniden avucuna almaya çalışır. Kim daha çok sayıda taşı kapmışsa, o önceliği alır. Usta bir oyuncu beş taşın beşini de önce elinin üstünde tutmayı, sonra da avucuna almayı başarır. Elin üstünde durdurulan taşları, avuca alırken keçeleyerek kapmak daha makbuldür. 

Oyun nasıl oynanır?

Önce birler:

Oyuncu avucunda tuttuğu beş taşı yere serper. Taşların birbirine değmemesi, hattâ olabildiğince birbirinden uzak olması gerekir. İki taş birbirine değmişse ve o taşlardan biri alınırken öteki devinmişse, oyuncu yanmış olur ve birleri geçemeden oynama sırasını öteki oyuncuya kaptırmış olur.

Böyle bir aksilik olmamışsa, oyuncu beş taştan uygun gördüğü birini alır ve onu havaya fırlatır, bu arada yerdeki bir taşı alıp fırlattığı taşı da yere düşmeden kapar. Böylece avucunda iki taş olur. O iki taştan istediğini bırakıp elinde kalanla yerdeki üç taşı da tek tek aynı işlemi yaparak toplar.

İkiler:

Birleri başarı ile geçen oyuncu, avucundaki beş taşı öyle yere atmalı, beş taştan birini öyle
seçmelidir ki, kalan dört taş ikişer ikişer alınabilecek yakınlıkta olmalıdır. İkileri oynayan
oyuncu, seçtiği bir taşı havaya fırlatır; kalan dört taşı ikişer ikişer toplamaya çalışır.

Üçler:

İkileri başarı ile geçen oyuncu, elindeki beş taşı yere öyle atmalı ve içlerinden öyle birini seçmeli ki, o taşı havaya fırlatmışken kalan dört taştan üçünü birden alabilmeli, kalan bir taşı da tek başına almalıdır. 

Dörtler:

Üçleri başarı ile geçen oyuncu, avucunda tuttuğu beş taştan birini havaya fırlatır, o havadayken
avucundaki dört taşı topluca yere koyup attığı taşı yere düşmeden tutar. O taşı ikinci kez fırlatır ve az önce yere koyduğu dört taşı bu kez yerden alır ve havadaki taşı yere düşmeden kapar.

Pışşık:

Dörtleri geçmek, oyunda belli bir başarı noktasına ermek demektir. Bu aşamada oyuncu beş taştan dördünü avucunda tutup birini havaya atar ve işaret parmağının ucuyla yere bir parmak atar ve havadaki taşı, yere düşürmeden tutar. Bu işi yaparken "pışşııık" diyebilir. 

Beşler:

Oyuncu, taşlarla rahat oynayabildiği elinin değil de, öteki elinin orta parmağını işaret parmağı
üzerine bindirir; baş parmak ile bu parmaklar arasını olabildiğince açarak elini yere koyar. Avucunda tuttuğu beş taşı, elini bu kemerin ardından geçirerek yerdeki elin önüne doğru serper. Uygun gördüğü bir taşı eline alır. Oyun arkadaşına yerdeki dört taştan hangisini "ebe" seçtiğini sorar. Onun gösterdiği taş, ebe olur. Başparmakla işaret parmağı arasındaki kemerin içinden en son o geçecektir.
Oyuncu, ebe dışındaki üç taşı, teker teker, yerdeki elinin oluşturduğu yuvaya sokmaya çalışacaktır. Bu işlem, elindeki taş havadayken yerdeki taşı eliyle veya parmağının ucuyla iterek yapılır. Her taş için en çok üç hareket, üç dokunuş, üç sürükleyiş söz konusudur da, ebenin bir hareketle oraya sokulması gerekir. Elbette, bu iş yapılırken taşların birbirine dokunmaması gerekir. Bu kurallardan dolayı, ya yerdeki ele en yakın taşı -öteki taşların ona çarpmasını, böylece oyuncunun yanmasını umarak- ya da yerdeki ele en uzak taşı -bir hamlede içeri sokamayacağını umarak- ebe seçmek daha akıllıca olur.

Beşleri oynayan oyuncu, bir taşı üç harekette ya da ebe olarak seçilen o son taşı bir harekette
parmaklarıyla yaptığı o kemerden içeri sokamamışsa yanar. Taşın yerdeki elin altına iyice girip
girmediği tartışma konusu olabilir. Bu durumda oyun arkadaşı (sıradaki oyuncu), havaya attığı bir taşı yere düşürmeden o taşı oradan alıp kapabilirse, taş içeri girmemiş demektir. İçeri girip
girmediği tartışma konusu olan taşı, rakibinin almasını zorlaştırmak için oyuncu, yerdeki elini öne doğru iyice eğmeye kalkışırsa ayıp etmiş olur. En çok doksan derecelik bir açı olabilir orada. Beşleri oynayan oyuncunun, parmaklarını ilk koyduğu yerden kaldırmaması, elinin yönünü değiştirmeye çalışmaması gerekir.

Sonuç:

Beşleri de başarıyla geçen oyuncu, bu başarısının sonucunu şöyle alabilir: Avucunda tuttuğu beş taşın hepsini ya da olabildiğince çoğunu, önce elinin üstünde durdurmaya, sonra da yeniden avucuna almaya -hem de kepçeleşerek- çalışır. Beş taşın beşini kapabilen oyuncu elli puan kazanmış olur; dördünü kapan kırk, üçünü kapan otuz.

Hiç taş kapamayan oyuncu yanmış olur, bu durumda oyun sırası öteki oyuncuya geçer. Bazen elinin üstünde ancak bir ya da iki taş durdurabildiğini gören oyuncu, bunun kendisi için yeterli
olmayacağını düşünerek o bir taşı veya iki taşı kapmaktan vazgeçerek bile bile yanar. Çok taş kapan veya azla yetinen oyuncu, bir oyunu tamamlamış olur ve oynamaya birlerden başlayarak devam eder.

Oyuncular beş taşta daha çok puan toplama sevincini, birinci, ikinci olma mutluluğunu
yaşayabilecekleri gibi, isterlerse bu puanları, örneğin bir sese dönüştürebilirler. Diyelim kırk puan kazanan bir oyuncu, arkadaşının kendisine uzattığı eline iki eliyle "Beş, on, on beş, yirmi, yirmi beş, otuz, otuz beş, kırk!" diyerek sekiz kez vurabilir. Hızlı mı? Yavaş mı? Bunu kim söyleyebilir?